Showing posts with label Bahunbad in Nepal. Show all posts
Showing posts with label Bahunbad in Nepal. Show all posts

Thursday, May 10, 2012

लौ अब बाहुनहरूको पनि नेपाल बन्द

हाहाहा...आजको नेपाल बन्दमा म खुशी छु

जनजाति, मधेशी, आदि लगायत विगतमा शासन पद्धतिमा अलिक पछाडि परेकालाई शासन प्रक्रियामा अगाडि आउन दिनुपर्छ भन्नेमा म बाहुन आफू पछाडि बसेरै भएपनि समर्थन गरेकै हो

तर, जनजाति, मधेशी आदि भनाउँदाहरूले के बिर्से भने उनीहरू शासन प्रक्रियामा मात्र बाहुन, क्षेत्री, ठकुरी भन्दा अलिकता पछाडि परेका थिए, अरू कुरामा होईन

कतिसम्म भने धुर्त्याइमा पनि उनीहरूकै नेतापनि बाहुन भन्दा कम छैनन भन्ने कुरा अहिले आएर उनीहरूकै नेताहरूले पनि प्रमाणित गरिसके

धूर्त बाहुन नेताहरूलाई गाली गरून्जेल त ठिकै थियो, तर कतिसम्म भने फेसबुकमा के सम्म देखे भने बाहुनलाई काट्नुपर्छ अरे

यिनीहरूलाई त देखाउनै पर्ने थियो कि परिआएको खण्डमा बाहुनको बीर्य धुर्त्याइमा मात्र होईन, शूरो पनि हुनसक्छ

त्यसैले आज नेपाल बन्दमा निस्केका जड्याँहा बाहुनहरूको हुल देखेर म जस्तो बाहुन ब्याशरलाई पनि रमाईलो पो लागेर आयो गाँठे

कहिलेकाहिं त त्यो राम्चन्द्रे बाहुनले भनेको पनि ठिकै हो जस्तो लाग्छ यार

गृहयुद्ध नै लडनुपरे पनि लडौंला

स्याब्बास बाहुन हो

बल्ल तिमेर्ले मेरो चुच्चो नाकको ईज्जत राख्यौ

जय शम्भो

Sunday, May 22, 2011

म बाहुन आदिबासी यो देशको

छेत्रीहरुले पनि कडा नेपाल बन्द गरेर देखाइदिए

तर खोई त बाहुनहरु जुर्मुराएको ?

थुक्क काँतर हुतिहारा बाहुन हो

तिमेरुले मेरो चुच्चो नाक को बेज्जत गर्ने भयौ

जय शम्भो

Monday, January 11, 2010

नेपालमा ब्राम्हणवादी भारतीय परम्परा

राजनीतिमा उच्च जातिहरु को हालीमुहाली छ । थरि थरिका राजनीतिक नारा बोकेर तिनीहरु राजनीतिमा सफल हुन्छन् । कतिपय त जनसम्पर्कबाट पुरै बिमुख हुन्छन् । तिनीहरुको शैली अचानक, अस्पस्ट र व्यक्तिगत सम्बन्धमा आधारित हुन्छ, अमुर्त मुद्दाको उठान गर्छन् । स्थापित र विकाशशील राजनीतिक अंग हुनुभन्दा पनि ति व्यक्तिहरु क्रान्तिकारी र आदर्श प्रजातन्त्रवादी देखिने प्रयत्न गर्छन् जबकि तिनीहरु जनताको वास्तविक आवश्यकता र संस्कृतिबारे अनभिज्ञ नै रहन्छन् । यस्ता व्यक्तिहरुले नै राजनीतिक विपक्षको भुमिका खेलेका छन् ।

बाहुन छेत्रीहरु नेपालमा अल्पमतमा छन् । अल्पमतमा भए पनि तिनीहरु शक्तिशाली छन् । शिक्षक, प्रोफेसर, शिक्षाविद, बुद्धिजीवि, र पत्रकारहरुको ठुलो हिस्सा उच्च हिन्दु जाति बाहुन छेत्री र नेवारमा श्रेष्ठ जातिहरु छन् । यिनीहरु सबैको नेपालका अरु जातिहरु प्रति हेर्ने धारणा बर्णवादी श्रेणीबिभाजनबाट प्रभावित छ । परिणामस्वरुप, नेपाल भित्रका र बाहिरी जगतका जानकारीहरु प्राप्त गर्ने र प्रसारण गर्ने काममा यि बर्ण बिभाजनकारी उच्च जातिहरुको नियन्त्रण छ ।

उच्च हिन्दु जातिहरु र बर्ण बिभाजनबाट प्रभावित अन्य जातिका सदस्यहरु नै नेपालको प्रशासन मा हावी छन् । निजामति प्रसासनले नेपालको राजनीतिक जीवनमा महत्वपुर्ण भुमिका खेल्दछ र बिगत तीस बर्षहरुमा(पन्चायतकालिन) निजामति प्रसासन मार्फत नै सरकारको प्रभावकारी सन्चालन भयो । नेपालको निजामति प्रसासनलाई यसको आफ्नै आवश्यकताले भन्दा पनि उच्च जातिहरु बाहुन, छेत्री र श्रेष्ठ नेवारहरुको परम्परागत भर्ती केन्द्र को रुपमा प्रयोग गरियो । धेरैजसो यि उच्च जातिका मान्छेहरु सरकारी प्रसासनको काम उनेरुको नैसर्गिक अधिकार भन्ठान्छन् ।

यि उच्च जातिका मानिसहरुले आफ्नो मान्छे को सम्पर्क प्रयोग गरेर सजिलै सरकारी जागिर पाउँदछन् । सबै हिन्दु उच्च जातिका मानिसहरु परम्परावादी नै छन् भन्ने पनि हैन्, तर जो धर्मसंग तेति वास्ता राख्दैनन् उनीहरु पनि आफ्नो वर्णभेदी लालनपालन र भाग्यवादी दृष्टिकोणबाट मुक्त हुनसकेका छैनन् । कतिपयले आफ्नो व्यक्तिगत अध्ययन् र अनुभवबाट सिक्दै भाग्यवादी सोचसंग संघर्ष पनि गर्छन् तर तिनीहरुको सोच पनि जातिय वर्णविभाजनको प्रभावबाट मुक्त हुन सक्दैन् जसले गर्दा तिनीहरु फेरि पन्डित नै रहन जान्छन् । तिनीहरु नास्तिक, बिदेशमा शिक्षित, उच्च प्रशिक्षित व्यवसायिक डिग्रीवाल, वा देश बिदेशको भ्रमण गरेका हुन सक्छन् तर तिनीहरुको प्रवृत्ति फेरि पनि जातिय वर्णभेदबाट नै प्रभावित हुन्छ ।

तेस्ता व्यक्तिहरु अकर्मण्य पलायनवादी हुन् जो दरिद्र नेपालको कुनै भविष्य देख्दैनन् । तिनीहरु समस्याको समाधान तर्फ भन्दा पनि बौद्धिकीकरण गर्छन्, अन्तहीन वाद विवाद गर्छन्, अनि वास्तविक निर्णय लिनुपर्ने जिम्मेवारी कुनै माथिल्लो तह मा सार्छन् । तिनीहरु विश्व समुदायसंग को नौलो र सतही परिचय मार्फत आफुलाई सामान्य जनता भन्दा फरक र बिशिष्ट देखाउने चेष्टा गर्छन् । तिनीहरु चाकरी को प्रयोग गर्छन्, र जब आफुलाई प्राप्त सुबिधाको पदमा पुग्छन्, तिनीहरुको मान्यता के हुन्छ भने देशको लागि केही पनि गर्न सकिदैन्, तेसैले आफु र आफ्नो मान्छे को लागि अवसरको उपयोग गर्नुपर्छ ।

यस्तो प्रवृत्ति उच्च जातिका शिक्षित व्यक्तिहरुमा मात्र नभई जनजाति समुह भित्रका ति व्यक्तिहरु जसले व्यक्तिगत प्रयासबाट शिक्षा र सम्मानित स्थान पाएका छन्, जब उनीहरु श्रेणीभेदी जातिय मान्यताको सम्पर्कमा आउँछन्, त्यस्ता जनजातिहरुमा समेत जातिय श्रेणीभेद प्रवृत्ति उत्पन्न हुन्छ । हिन्दु बर्णभेदी जातिय व्यवस्थाको यो सबैभन्दा ठुलो खतरा हो कि यसलाई सजिलै धर्म निरपेक्ष पनि बनाउन सकिन्छ र परम्परागत जातिय बर्णभेद नमान्नेहरु लगायत कुनै पनि सामाजिक वर्ग वा जनजातिबाट समेत नौलो तरिकाले यसको प्रयोग हुन सक्दछ ।

बर्ण श्रेणीबिभाजनको परिणामस्वरुप नेपाली राष्ट्रिय पहिचानको अवमुल्यन हुन गयो । नेपाली राष्ट्रिय पहिचानको साटो भारतीय हिन्दु जातियतावादले प्रश्रय पायो । नेपालको वास्तविक सामाजिक व्यवस्था को खोजी भारतीय बाहुनवादी ऐतिहासिक परम्पराहरुमा खोज्न थालियो । भाग्यवादी प्रवृत्तिले गर्दा नेपाली समाजमा पुर्नजागरण हुन पाएन, समाजलाई अकर्मण्य र पलायनवादी बनायो । यसरी नेपालमा भारतीय संस्कृतिको प्रभाव का असरहरु हुन गएः नेपालीपन्को अवमुल्यन्, धार्मिक संस्कृतिको भारतीयकरण, आफु प्रति हीनता बोध, र भाग्यवादी समर्पण ।

*डोर बहादुर बिष्टको फ्याटलिज्म एण्ड डेभलपमेन्ट सन् १९९० बाट अनुदित अंश

Tuesday, January 5, 2010

नेपालीहरुलाई कसले लडाईरहेको छ ?

म फेरि पनि भन्छु, यहाँ एउटा उचाल्ने कोशिश के हुन्छ भने मदेशमा पहाडी र मधेशीको झगडा गराइदिने । म पहाडिया रे । मेरो परिवार ७२ वर्ष भयो विराटनगरमा बसेको । विराटनगरको स्थापना मेरो पिताजीले गरेको हो । त्यहाँको मन्दिर मेरो पिताजीले बनाउनु भएको हो । म त्यहाँको, विराटनगरको प्रवक्ता हुन सक्दिन रे । दशवर्ष अघि पूर्णियाबाट आएको हिन्दुस्तानीले नागरिकता लियो, त्यो त्यहाँको प्रवक्ता हुन पाउँछ रे । म हुन पाउँदिन । त्यस्तो प्रचार यहाँ चलिरहेको छ पर्वते र मदिसे भनेर ।

अहिले तराईको उपेक्षा भयो भन्नेहरु यता दश बीस वर्षमा नागरिक भएर आएका छन्, तिनीहरुले उठाएको प्रश्न हो । तराईमा ट्याक्टर जीप र कहीं कहीं त हात्ती नभएको कुनै गाउँ छैन, तर पहाडमा त्यस क्षमताको लखपति भन्ने मानिस शायद विरलै होलान् । तराईमा भोकभोकै कुनै मानिसले बस्नुपरेको छैन, पहाडमा कुनै मान्छेले लाहुर गएनन् भने भोकभोकै बस्नुपर्छ ।

तर, तराईभित्र मैले एउटा अर्को कुरा देखें। त्यो म पर्वतेहरुलाई भन्न खोजिरहेको छु । त्यहाँ यत्रो ठुलो राष्ट्रियताको भावना छ मलाई व्यक्तिगत अनुभव पनि छ, र मैले आफ्नो अध्ययन् पनि गरेको छु । तपाई कुनै मदिसेलाई बाहिर गएर जागिर खाएर उतै घरजम गरेर बसेको देख्नुभएको छ ? म हजारवटा पर्वतेलाई देखाइदिन सक्दछु । त्यस्तो कोशिश गरिरहेको छ कि म ग्रीनकार्ड पाऊँ र अमेरिकामा गएर बसौं भनेर ।

एउटा तराईवासी मधेशीको मसंग भेट पर्यो न्युयोर्क हस्पीटलमा । मैले तपाईं को हो भन्दा वल्र्ड बैंक मा काम गर्छु भन्यो । त्यहाँ धेरै छन् नेपालका ऊ भन्दा धेरै कमाउने । डाक्टरहरु छन् । उनीहरुले मलाई मद्दत गरेका छन् । तर एकमुष्ट उसले दशहजारको चेक दियो, त्यति त के, हजारको चेक पनि कसैले दिएको छैन ।

मैले उसलाई भने, यो दशहजार डलरको चेक ? तिमीसंग कति रुपैयाँ छ ? उसले भन्यो दशहजार तीनसय डलर मसंग छ । उसले सातवर्षमा कमाएर बचाएको सबै रकम मलाई दियो । मैले यति चाहिदैन पछि लिउला भन्दा उसले भन्यो तपाईंको काममा मेरो रुपैया काम लागेन भने मेरो रुपैयाको के मूल्य ?

त्यो मान्छे वर्खामा यहाँ नेपाल आएको थियो । आएर मलाई के भन्यो भने मलाई जहिले पनि २४ घण्टा गाउँको सम्झना आउँछ । मलाई भैसीको सम्झना आउँछ, भैसीमा चढेको सम्झना आउँछ, गुल्ली डण्डा खेलेको सम्झना आउँछ, पोखरी मा नुहाएको सम्झना आउँछ । म राति सुत्दा सपना देख्छु । दिउँसोमा पनि त्यै सम्झन्छु ।

त्यसो हुनाले म गाउँ नगई भएन भनेर म ऐले गाउँ आएँ । वर्खा थियो । वर्खामा जान बाटो थिएन । म यै सुट लगाएर हेलेरै पुगें तिन माइल । मैले त्यहाँ केही गर्न सकेको छैन् । मैले मनमा सोचें, कति राष्ट्रियताको भावना छ यो मान्छेमा । तपाईहरु मध्ये कतिले भन्न सक्नुहुन्छ उसले भनेको जति ?

अब नेवारहरुको कुरा गरौं । तपाईले नेवार देखाउनुस्, जो दौडादौड गरेर बाहिर बस्न खोज्छ, काठमाण्डौ छोडेर । छन् कोई ? विदेशमा पैसा कमाए पनि यही बिहा गर्न आउँछन्, त्यै गलि फोहोर मैला भएको ठाउँमा नै घर किन्छन्, यहीं बस्छन् । एउटा यत्रो ममता छ आफ्नो देशका प्रति उनीहरुमा । उनीहरुको कला र इतिहासले नै बाहिरियालाई नेपाल चिनाउँछ ।

वास्तविकता के छ भने राष्ट्रियताको एउटा व्यापक आधार यस देशमा कायम छ । हामीहरुको कोशिश के हुनुपर्दछ भने यत्रो ठुलो राष्ट्रियताको संचिति छ, त्यो संचितिलाई हामी समातौं, त्यहासम्म हामी पुगौं । बाहिरबाट हामीहरुलाई धमिल्याउने जुन कोशिश भइरहेको छ, बिदेशी प्रभावबाट, त्यसबाट हामी बच्ने कोशिश गरौं । राष्ट्रियताको यत्रो धरातल छ, यत्रो ठुलो आधार छ राष्ट्रियताको त्यसबारे कसैले बोल्दैन् ।

यहाँ केवल झुठा कुराहरु मात्रै फैलाइन्छन् । त्यसो हुनाले, मैले भने नि, तपाई मलाई एउटा राष्ट्रवादी अखबार देखाउनुस्, म च्यालेन्ज गर्दछु तपाईंलाई र तपाई मलाई च्यालेन्ज गर्नुहुन्छ भने म प्रत्येक अखबारको पृष्ठभुमि बताउँछु र कुन विदेशीबाट सन्चालित कुन अखबार म भनिदिन्छु ।

(साभार राष्ट्रियताको आधार वि पी कोईराला सन् १९८१ (आशिंक संकलन्)

Wednesday, December 30, 2009

स्याब्बास् प्रचण्ड तर....?

प्रचण्डले भारतको नोकर भनेर जिस्काएपछि हाम्रा माकुने गठबन्धनहरु तिल्मिलाएका छन् । अचानक यिनेरु राष्टवादी हुन पुगेका छन् । राष्टियता संकटमा परेको घोषणा गरेका छन् । भ्रष्टाचार गरेको पैसाले र एजेन्ट बनेर खोलेका पत्रिकाहरुले त माओवादीले सार्वभौमिकता नै अचानक दिल्लीलाई सुम्पेको देख्न थालेका छन् । यिनेरु सबले गरेका प्रतिक्रिया सुन्नुभो ? प्रचण्डले खुलेआम बैदेशिक हस्तक्षेप निम्त्याए अरे । अर्थात यिनको गुनासो प्रचण्डले भारतीय हस्तक्षेप निम्त्याए भन्ने हैन, जुन कुरा यिनेरुले लुकी लुकी गरिराथे प्रचण्डले खुलेआम गरिदिए ।

कतिले भन्छन् प्रचण्डले फेरि आवेशमा आएर ईमोशनल भाषण दिए । उनको बोलीमा लगातार वार्ताको असफलताले ल्याएको फ्रस्टेसन अवश्य थियो । प्रभुहरुले पेल्या पेल्यै गरेको दिक्दारी पनि थियो । तर उनले भनेका कुरा उनको पार्टी भित्र छलफल गरेर मात्र आएको थियो । माओवादी उपाध्यक्ष प्रकाशले पनि भारतसंग को सम्बन्धबारे जनसमक्ष जाने भन्ने कुरा केही दिन अघि नै भनिसकेका थिए । किरणले पनि तेसै भनेका थिए । अर्का नेता बादलले पनि भारतको माओवादीलाई साईजमा ल्याउने भारतीय षडयन्त्र बिरुद्ध लडने भनेकै थिए । जातिय मुद्दाहरुले गलत रुप लिएर देश आन्तरिक कलहमा फस्ने सम्भावना पनि रहेकोले राष्टियता को पक्षमा आन्दोलन गर्नु नेपालको अखण्डताको लागि पनि आवश्यक देखिन्छ ।

यो पनि अवश्य हो कि प्रचण्डको वक्तव्य शैली ले धेरै ईमान्दार र स्वभिमानी नेपालीहरुको पनि मन दुखेको छ । तर पनि म भन्छु आफ्नै प्रवृत्तिहरुबारे बेखबर भएका नेपालीहरु लाई एउटा दरिलो झट्का दिनु आवश्यक थियो । नेपालको राष्टिय चेतना वा न्याशनल कन्ससनेस्लाई यस्तो झट्का दिने साहस हरुवाहरुको, कोठे बुद्धिजीविहरुको र कुटिल अंकगणितको राजनीति गर्नेहरुबाट त सम्भव नै थिएन् । म यसलाई प्रचण्डहरुको ठुलो साहस मान्दछु किनभने पारदर्शिता वा टान्सपरेन्सी नै कुनै पनि राज्य प्रणालीको जनता प्रतिको प्रमुख दायित्व हो । तेसैले जनता माझ खुलस्त कुरा राख्ने प्रचण्डहरुको यो भण्डाफोर अभियानको लागि म स्याब्बासी दिन चाहन्छु ।

अर्धचेत नेपाली नेता र जनताहरुलाई फोस्रो लोकप्रियता दाउमा राखेर भए पनि झकझकाउनु अहिलेको अवस्थामा प्रचण्ड जस्तो करिस्माटिक लिडरबाट मात्र सम्भव थियो । होईन भने किन गर्दैनन त यिनेरुले प्रचण्डकै भण्डाफोर जब प्रचण्डहरुले पार्टीकै विश्वसनियता दाउमा राखेर खुलेआम चुनौति दिएका छन् ? प्रचण्ड भारतमा बसेका थिए भन्ने रुन्चे तर्क मात्र गर्ने हो भने के आजीवन भारतमै रहेर निरंकुशता बिरुद्ध लडेका बिपी, महमोहन, गणेशमान आदि पनि दिल्ली बाट निर्देशित थिए त ? म भन्छु थिएनन् ।

प्रचण्डहरुलाई यति माथि पुर्याएपछि अब उनेर्लाई थचार्ने कुरा पनि गर्छु । कुरो के भने सबैले बुझेकै हो । प्रचण्डलाई अलि अघि नै दिल्ली जाउँ जाउँ भइराथ्यो तर मैले नजाने आदेश दिएकोले जान सकेका थिएनन् । तेसैले गणराज्य घोषणा गरिहाले अब घुमाउरो तरिकाले दिल्ली संग बार्गेनिंग पनि गर्न चाहन्छन् । तेसैले राकेश सुद प्रचण्डको सन्देश लिएर दिल्ली प्रस्थान गरिसकेका छन् । अहिलेकै गर्जन पनि भारतलाई एक किसिमको धम्की जस्तै पनि हो, हाम्लाई समर्थन गर नत्र हामी खुला रुपमा तिर्मेको बिरोधमा जान्छौ । भारतले प्रचण्डको यो धम्की सुनिदिएको जस्तो गर्न सक्छ किनभने भारतलाई पनि माओवादीहरु पुरै चीन पक्षीय बन्लान् भन्ने डर जो छ ।

मलाई चाहि के डर छ भने दिल्लीको हरियो बत्ती पिलिक्क बलेको देख्नासाथ प्रचण्डहरुले भण्डाफोर र स्वाधीनता अभियान फेरि डसनामुनि पो घुसार्लान् कि ?

*सरी है अशेष अनि ध्रुब ब्रोज फेरि पुल्टिसकै कुरा आयो ;)

Friday, December 25, 2009

नेपालमा जातिय राजनीति

माओवादीको गणराज्य घोषणा मा धेरैले बिचार नगरेको एउटा रमाईलो प्रसंग देखिएको छ । बादल र देव गुरुंग बाहेक धेरैजसो गणराज्य घोषणा गर्ने माओवादी नेताहरु पनि बाहुन छेत्री अनि घोषणाको चर्को बिरोध गर्ने सरकारी र अन्य पक्ष पनि धेरैजसो बाहुन छेत्री । घोषणा ठीक हो भनेर दावी गर्ने पनि बाहुन छेत्री अनि घोषणा धोखा हो भनेर आरोप लाउने पनि बाहुन छेत्री । बिचरा जनजाति नेताहरुलाई त म अलमल मा परेको देख्छु के गर्ने के बोल्ने भनेर । समर्थन गरौ त जातीयता को राजनीति गरेको आरोप लाग्ने बिरोध गरौ त जनजाति भएर पनि जनजाति गणराज्य बिरोधी भएको आरोप लाग्ने । खासगरी एउटै मान्छे प्रचण्ड नेवा पनि प्रचण्ड शेर्पा पनि भनेर कतिपय सत्तापक्षीय बाहुन छेत्री मुर्मुरिए ।

अब म आफै बाहुन भएकोले म पनि बाहुनकै खेदो खनम् होला । बाहुनको बिरोधी बाहुन नै हुन्छ अरे । जनजातिको खेदो खनम् भने सानैदेखि ख्याल ख्याल मा चार औंला भन्ने उखानले त्रस्त छु म । तेसमाथि अब त नेपालमा जहाँ भएपनि कुनै न कुनै जातिय राज्य मै भईन्छ । तेसैले अब जनजातिलाई जिस्काउनै पो भएन बा । तर मलाई चाहिं खासै मात्रै हैन् केही पनि फरक नपर्ला । आफु त नेवा राज्यमा पनि उनेरुको अनि देशकै राजधानीमा बसिन्छ । अब कान्तिपुर नेपालको मात्र हैन विश्वकै कस्मोपोलिटन सहर मध्ये एक भएकोले नो प्रोब्लम् । नेवाहरुको संस्कृति त अहिले पनि नेपालको पहिचान रहेकै छ । अब त्यै नगरपालिका र अन्य ठाउँमा नेवारी भाषा प्रचलन मा आउला । तेसले मलाई केही फरक पर्दैन् ।

हुन त प्रचण्ड बाबुराम आदि आफुलाई बाहुन नभनेर कमुनिष्ट जातका हौ भन्छन् । मलाई चाहि एक किसिमले सन्तोष के भो भने लौ अब कमनिष्ट थर भएका बाहुनले नै फिर्ता गरे पनि मैले अब मेरा जनजाति र मधेशी साथीहरुलाई भन्न त पाए बाहुनले खत्तम पार्यो भन्थ्यौ लौ अब आफ्नो राज्य कसरी चलाउने चलाउ । बाहुनले गरेको भएन भने फेरि आफै घोषणा गर्ने भए नि गर । अनि कतिपय अल्पमत जनजाति र मधेशी दलहरुले पनि बिरोध गरेका छन् । त्यो पनि मिलाउ ।

मेरो एउटा मिल्ने साथी छ किर्तिपुर पांगा को । महर्जन ज्यापु हो । म भर्खर काठमाण्डौ आएको बेला थियो । अब सबैभन्दा समाबेशी ठाउँ त काठमाण्डौको सरकारी क्याम्पस नै हो । मेरो मिल्ने साथीहरुको समावेशी ग्रुपमा एक एक जना तामांग, शेर्पा, मधेशी, म बाहुन, अनि त्यै नेवार साथी । मेरो त्यो ज्यापु साथीले मलाई जहिले पनि भन्थ्यो मलाई तँ बि पी कोईराला जस्तै लाग्छ । तेरो नाक पनि बि पी को जस्तै चुच्चो छ । अब तेतिखेर पोल्टिस को कुरामा तेति चाख थिएन मलाई । बि पी कै बिचार पनि खासै थाहा थिएन । तैपनि चर्चित मान्छेसंग तुलना गर्देकोमा मलाई खुशी नै लाग्थ्यो ।

एकदिन त्यो ज्यापु साथीले मलाई उसको घरतिर घुमाउन लग्यो । किर्तिपुरको पांगा । काठमाडौमा त तेस्तो घरहरु नै छैनन् अब । उसको घर र गल्ली पनि भक्तपुर को जस्तो ठाउँ रैछ । सानो भर्यांग उक्लेर बिचको उसको कोठामा गईयो । उसका घरका मान्छे जति सबै खेतमा गका रछन् । उसले मलाई के खान्छस छोईला खान्छस् भनेर सोध्यो । म तेतिखेर भर्खर काठमाडौ पसेको सोझो बाहुन नै थिए । धेरैपछि मात्र छोईला र भैसीको म म खाएर जात फालेको थिए । तेतिखेर सम्म जात फालेको थिईन । तर मलाई उसको घरमा बनाएको छयांग चाहि चाख्न मन लाग्यो । उसले एक गिलास मात्रै दियो । धेरै नखा तँ बाहुन होस् तैले पचाउन सक्दैनस् छयांग भन्यो ।

अनि उसले मलाई गाउँ र खेततिर डुलायो । एउटा डाडोतिर शायद त्यो चन्द्रागिरी हुनुपर्छ देखाउदै भन्यो हेर तिमेरु खे हरु तेतैबाट आएको होस् । तेतिखेर मलाई नेपालको हिस्ट्री पनि खासै थाहा थिएन् । उसले भन्यो तेरो पृथ्वी नारायण शाह तेतै बाट आएको हो । मैले भने पृथ्वी नारायण शाह मेरो कोही पनि होईन् । म गोर्खाली पनि होईन् । उसले मानेन् । मेरो लागि सबै नेवारहरु उस्तै भए जस्तै उसको लागि पनि पृथ्वी नारायण शाह, बि पी कोईराला र म उस्तै लाग्दो रहेछ । उसले भन्यो जे होस् तिमेरु सबैलाई हामी खे भन्छौ ।

प्रचण्डले नेवा राज्य जिन्दावाद भनेर घोषणा गर्नको राजनीतिक कारण र परिणाम जेसुकै होला मैले भने त्यो मेरो ज्यापु साथीलाई सम्झे । रोचक कुरा के छ भने प्रचण्ड यदि बाहुन नै हुन भने पनि उनी म बाहुनको प्रतिनीधि होईनन् । उनी अब किर्तिपुरकै नेवाहरुको प्रतिनीधि हुन पुगे । अब म मेरो किर्तिपुरे ज्यापु साथीलाई भेटे भने भन्छु तिर्मेको राज्य फिर्ता भो अब तिमेरु जे मन लाग्छ गर । मैले भन्नै परेन् । प्रचण्डले गरेको मात्रै मिलेन भनेर भोली उनेरु आफै नेवा राज्य घोषणा गर्दैछन् । ठिकै छ, अब आफ्नो कुरा आफै सुल्झाउ । मैले टेन्सन लिनै परेन् ।

बरु मलाई त बाहुन भएको झनै पो फाईदा होला जस्तो छ है गाठें । अब त मलाई नेपालमा जहाँ गए पनि अल्पमतको बिशेषाधिकार अनि विशेष सुबिधा पनि चाहिन्छ । मलाई यो बाहुन छेत्रीको पनि राज्य चाहियो भन्नेहरुसंग चित्त बुझेको छैन् । मलाई चाहिएन राज्य साज्य । बरु नेवा राज्यको भावी मुख्य मन्त्री संग मेरो अल्पमतको बिशेषाधिकार र सुबिधाको माग अहिले नै तयार छ । अरु केही नभए बाग्मती किनारमै भए पनि चार आना नै भए पनि घडेरी चाहियो मलाई अब । म पनि अब हुकुम्बासी, लु जा त ।

सुन्दछु, बाग्मती लगायत नदी किनारका जग्गा हडपेर अनि खोलाको पानी र पहाडको ढिस्को मुनिको जग्गा धितोमा राखेर बैक्रको पैसाले ठुला ठुला बिजनेस कम्पलेक्स बनाउने ठुला हुकुम्बासीलाई नेपाल सरकार ले केही गर्दैन... सरकार नै ढलाईदिने क्षमता छ ठुला हुकुम्बासी को । नेवाहरुले आफ्नो राज्य बनाएछि केही त पक्कै गर्लान् । बाग्मती बिष्णुमति मा पौडी खेल्न पाईएला कि ? फेरि काँठहरुले बाग्मतीलाई शिवपुरी तिरै रोक्ने पो हुन कि ? मलाई यो काँठेहरुको कार्यक्रम पनि मन परेन् । यो सब आरिसे काम मात्रै हो ।

अब त मलाई नेवाहरुले खे र बाजे अनि अरु जनजातिले बाउन् र नाकचुच्चे अनि मधेशीहरुले बभना र पण्डित् भनेर हेप्न पनि पाईदैन् । अल्पमतको बिशेषाधिकार प्रयोग गरेर मुद्दा हाल्दिन्छु म त फेरि । लाखौं को जरिवाना तिराउन लाउँला फेरि । तेसैले म त आफुलाई फाईदै फाईदा देख्छु जातिय गणराज्य हुँदा । त्यै नेता बनेका बाहुन छेत्रीलाई घाटा हुने होला अब उनेरुको रजाईं नचल्ने भो । तेसमा त झन खुच्चिंग । यो गाईको मासु खाने बाहुन नेताहरुले गर्दा मलाई बाहुन भन्नै लाज हुन्थ्यो । अब त गर्वसाथ भन्न पाईनेभो ।

अब केही सिरीयस कुराहरु गरम् होला । माओवादीले गणराज्यको घोषणा गरेपछि ठुलो बहस चलेको छ । घोषित गणराज्यमा जो अल्पमतमा छन् र खासगरी जो केन्दीय सरकारको संरक्षणबाट टाढा छन् उनीहरुलाई चिन्ता हुनु स्वभाविक पनि हो । किनभने बिगतमा भएका मधेशी पहाडी विवादले देखाईसकेको छ कि जातीय र क्षेत्रीय समस्या अत्यन्त संवेदनशील विषय हो ।

हुन त माओवादीका नेताहरुले भनिरहेकै छन् कि यो प्रचारात्मक अभियान हो र अन्तिम छिनोफानो संबिधान सभा बाटै हुनेछ । तर पनि सत्ता पक्ष गैर माओवादी र विपक्षी माओवादी एक राउन्ड लडाई गरेरै हेर्ने मनस्थितिमा जस्तो देखिएकाले जातीय राजनीतिक संवेदनशीलताले वास्तवमै अपठेरो ल्याउनसक्छ । मलाई के लाग्छ भने माओवादी भित्रका पनि सम्बन्धित जातिय र क्षेत्रीय नेताहरुले अल्पमतको संरक्षण र उनीहरुको चिन्ता निवारण तर्फ राजनीतिक कार्यक्रम, भाषण र छलफलमा सकृय भएर लाग्नुपर्छ ।

माओवादीले गरेको गणराज्य घोषणाप्रति कतिपय जनजाति संगठनहरु नै पनि सशंकित छन् । तेसो हुनु पनि स्वभाविक नै हो । हरेक जातिय संगठनहरुले सकेसम्म ठुलो राज्य चाहने, आफ्नै राज्य चाहने र गणराज्यको घोषणा पनि आफै गर्न चाहने भएकोले पनि आशंका भएको हुनुपर्छ । तेसमाथि जातिय गणराज्यबाट तनाव उत्पन्न हुनसक्ने तर्फ बाहुन क्षेत्री मात्रै चिन्तित भएका छैनन् । जनजाति भित्रका पनि अल्पमत जनजातिहरु पनि छन् । दलित समुदाय पनि छन् । मधेशीहरु भित्र पनि विभिन्न जातिय समस्या छन् ।

तर पनि माओवादीले जातिय मुद्दा पनि उठाएकोले उसले एकपटक जातिय प्रयोग त गर्नुपर्ने नै थियो । तेसमाथि माओवादीले बिभाजन गरेकै जातिय गणराज्य नै हुनुपर्छ त उनेरुले पनि भन्न सकेका त छैनन् । उनेरु पनि अन्तिम छिनोफानो संविधानसभाले गर्ने भनिरहेका छन् । यो उनेरुको सत्ता पक्षसंगको लडाईंमा कांग्रेस एमाले ले धेरै पेले भने वा स्ंविधानसभा नै भंग गराए भने समानान्तर सत्ता चलाउने रणनीति जस्तो पनि देखिन्छ ।

Friday, December 11, 2009

माओवादीको गणराज्य घोषणा तथा सुकुम्बासी राजनीति ठीक या बेठीक ?

माओवादीले गणराज्य घोषणा गर्यो भनेर नेपाल देखि भारत र अमेरिका सम्म कोकोहोलो मच्चेको र छ.. चिन्ता भो अरे भारत र अमेरिकी सरकारलाई पनि.. नेपाल का राष्टपति लाई पनि चिन्ता चासो भो अरे माओवादीको गणराज्य घोषणा .. किन गर्नु तिनले बुढेशकालमा धेर चिन्ता ? माओवादीकै नीतिले गर्दा अपुताली परेको राष्टप्रति पदको सुबिधा मोज गरे भैगो नि.. तैपनि उनलाई एकपटक चानस् दिन माओवादीले अर्को प्रस्ताव ल्याएका छन् तिनलाई पनि र सबैलाई सजिलो हुने गरी.. राष्टपतिले माओवादीको यो नयाँ प्रस्ताव मा ध्यान दिउन्.. लास्ट चानस् हो यो.. साच्चैको लास्ट चानस् हो यो पैलाको जस्तो ख्याल ख्यालको लास्ट चानस् होईन फेरि.. तिनलाई संघीयता चाहिन्छ कि चाहिदैन एकपटक बडीगार्ड काठमाडौंमै राखेर आफुले चुनाव जितेको मधेशको गाउँमा गएर भनुन् त पैला.. ठीक् छ आन्दोलन पनि वार्ता पनि.. गणराज्य घोषणा गरेको पनि ठीकै भो.. बरु राज्य विभाजनमा पछि आइपरे तलमाथि थपघट् वा परिमार्जन गर्नुपर्ला..

नेपाली कांग्रेस का साच्चैंको गणतान्त्रिक नेता नरहरी आचार्य जसले राष्टपतिको कदम असंबैधानिक थियो भनेर आफ्नो पार्टी भित्रै मतान्तर राख्ने साहस गरे उनी पनि अचेल कन्फुज भएको देखेर मलाई अचम्म लाग्छ.. उनी भन्छन् माओवादी भित्र सैद्धान्तिक प्रस्टता किन छैन् ? कसरी माओवादीको कमुनिजम् र जातीय र क्षेत्रीय स्वायत्तता सम्बन्धी धारणा एकसाथ् जान सक्छ ?

म माओवादीहरुलाई समेत नरहरी आचार्य जस्ता स्वच्छ छवि र प्रष्ट विचार राख्ने कांग्रेसीहरुको कुरा सुन भन्ने गर्छु.. तेसैले नरहरीको आलोचना गरेर शेर बहादुर देउवा जस्ता भ्रष्टले फाईदा उठाउने चानस् म दिन चाहन्न.. तैपनि यो भनि हालम् कि नरहरी जस्ता विचारक जो चीनमा पनि आगामी बीस वर्षमा लोकतन्त्र आउने धारणा राख्छन् उनीहरु पनि किन माओवादी संग डराएका वा कन्फुज भएका होलान् ?

माओवादीहरुले त भनेकै छन् कि उनीहरुको मोडल भनेको फ्युजन् मोडल हो.. हिप हप मोडेल.. जमाना नै फ्युजन को पर्यो त के गर्ने ? वर्गीय र जातिय उत्थान संगै समाजवादी र पुँजीवादी व्यवस्थाको फ्युजन्.. उनीहरुले पनि बुझिसकेका छन् कि नेपाल जस्तो हेटेरोजीनस वा अत्याधिक बिबिधता भएको देश मा माओवादीले चाहेर पनि एकदलीय कमुनिज्म मा जान सक्दैन्.. गएर मात्र भएन् नि सरकार चलाउन सक्नुपर्यो..

तिन तिरबाट भारतले घेरेको र खुला सिमाना भएको सानो मुलुक जहाँ यति धेरै जातीय र सांस्कृतिक विविधता छ कसरी एकदलीय कमुनिजम् व्यवस्था चलाउन सक्छ ? कसैले भन्ला चीनको सहयोग मा र चीनमा जस्तै.. माकुने सरकार का विद्वान प्रवक्ता संकर पोख्रेल ले समेत तेसो भने.. एकातिर आरोप लाउदा तेसो भन्छन अर्को तर्फ खिसी गर्दै भन्छन लौ माओबादी पनि हाम्रो बहुदलीय जनबाद मा आयो रे.. के बहुदलीय जनबाद एमाले को पेवा हो ? तेसामाथी बहुदलीय जनबादको त एमाले ले मदन भण्डारी र मनमोहन संगै सराद्धे नै गरिसकेको छ

मलाई यि कांग्रेस एमाले का धेरै पढे लेखेका मुर्खहरुको को बुद्धि देखेर दया लागेर आउछ.. माओबादीले जातीय उत्थान को नारा अवस्य बोकेको छ.. त्यो आवस्यक पनि छ.. तर माओबादी जातीयता र एकदलीय कमुनिस्ट दुवै तर्फ जादैन.. चीन त एउटा विशाल र शक्तिशाली देश हो जहाँ एउटा हान भन्ने जाति को ९० प्रतिशत भन्दा बढीको वर्चश्व छ.. तेसैले हान जातिले जे भन्यो चाईना मा त्यै हुन्छ.. त्यै पनि तिनेरुलाई पनि बेलाबेलामा मुस्किल पर्छ..नेपालमा त्यस्तो डोमिनेशन कसले गर्न सक्छ ?

माओवादीसंग एक थरी वर्गले त डराउनै पर्छ.. हामि ठुला जात वा एक भासा एक संस्कृति भन्ने हरुले.. साथै गरीब र उपेक्षित जनताको नाममा ब्रम्हलुट गरेका नेता कर्मचारी र शासक वर्ग, समाजसेवाको नाम मा डलर खेती गर्नेहरु र ब्यापारको नाममा कालाबजारी गर्नेहरुले त डराउनु नै पर्यो.. बरु अहिल्यै भागे हुन्छ बेलैमा ईण्डिया अमेरिका तिर.. उनीहरुको हित मा हुदैन् माओवादी नेतृत्वको सरकार.. यो कुरा त प्रष्टै छ.. तर यस्तो भ्रष्ट जमात पनि ठुलो छ.. नेपालमा साट्ठी वर्षदेखि त बिदेशीले नै पैसा खन्याएका छन्.. सबैतिर उनेरुको बर्चश्व पनि छ..

उनीहरु खासगरी म जस्तो स्वतन्त्रता चाहने व्यक्तिलाई तर्साउँछन् ए माओवादीले तिम्रो स्वतन्त्रता खोस्छ भनेर.. तेसैले त छ यत्रो कोकोहोलो.. त्यसको अर्थ माओवादीले सबै भ्रष्टाचारी र कालाबजारीलाई तह लाउँछ भन्ने हैन्.. चलाख भ्रष्टहरु सुकिला माओवादीको रुपमा माओवादी पार्टी भित्रै पस्नेछन् कांग्रेस मा पसे जस्तै.. तर पनि आफ्ना सामाजिक एजेण्डाहरुले गर्दा माओवादी नेतृत्वमा धेरै सामाजिक परिवर्तनहरु हुन सक्छन् ..

एउटा कुरा के बिर्सनु भएन भने यो समय माओवादी पार्टीले नेतृत्व गर्ने समय हो.. शान्तिपुर्ण राजनीतिमा निर्वाचन प्रक्रियाबाट आउँदा पनि उसको जायज हक दिईदैन भने उसले पनि कडा बाटोबाट भए पनि नेतृत्व गर्नेछ.. सत्ता मा पनि जान नदिने अनि आफुभन्दा पनि बिद्रोही नीति लिएर विभिन्न गुटहरुलाई आफुबाट चोईटिएको हेरेर बसिराख् भन्नु नै मुर्खता हो.. तेसैले माओवादीको यो गणराज्य घोषणा र सुकुम्वासी राजनीति त फिलिमको कास्टिंग मात्र हो.. निर्वाचनबाट पाएका बैधानिक बाटो उसलाई दिईएन भने उसले शान्तिपुर्ण बिद्रोह को बाटो फेरि किन नरोज्ने ?

अब कसैलाई प्रचण्ड वा राम बहादुर बादलको अनुहारनै मन नपर्ला.. त्यो अर्कै कुरा हो.. तर अब त यो सबैलाई नै प्रस्ट भईसकेको छ कि माओवादीलाई सत्ताबाट घोक्राउने र बाहिर राख्नुमा कुन शक्ति को मुख्य हात छ.. बिद्रोही हुदा त रोक्न नसकेका यी कांग्रेस एमाले ले अहिले बैधानिक भईसकेको र कमल थापाले भने झै ब्यालेट र बुलेट दुबै आफुसंग भएको माओवादी संग के खाएर भिडन सक्थे ?

यि कांग्रेस एमाले ले त ल मिलुम् न त भन्ने चाहेर पनि केही गर्न नसक्ने रछन्.. बडे भैया को आदेश जो छ.. ठुल्दाई रिसाउला भन्ने पो डर् रछ यिनेरुलाई.. भारतीय सत्तापक्ष अहिले आफै भारतीय माओवादी संगठन विस्तार संग त्रसित छ.. भारतको संस्थापना पक्ष नेपालका माओवादीलाई झुकाएर बुहारी कुटेर छोरी तर्साउने उल्टो नीतिमा जो लागेको छ